Sağlık Bakanlığı, maymun çiçeği hastalığına ilişkin 24 sayfalık rehber hazırladı. Hastalığın semptomları, nasıl bulaştığı ve korunmak için neler yapılması gerektiğine ilişkin bilgilerin yer aldığı rehberde şu ifadeler yer aldı:

Maymun Çiçeği hastalığı nedir? 

“M-Çiçeği, Poxviridae ailesindeki Orthopoxvirus cinsinin bir üyesi olan M-Çiçeği virüsünün (MPox) neden olduğu bir hastalıktır. Orthopoxvirus cinsinin diğer üyeleri Camelpox, Cowpox gibi diğer canlı türlerinde de görülebilen zoonotik virüslerdir. Aynı ailenin insana özgü türü olan ve genel olarak bilinen ismi ile çiçek hastalığına neden olan Variola virüsü, etkin aşılama ile 1980 yılında dünya üzerinden eradike edilmiştir.

M-Çiçeği, öncelikle Orta ve Batı Afrika’nın tropikal yağmur ormanlarında endemik olarak görülen ve zaman zaman dünyanın diğer bölgelerine buradan yayılan, az sayıda görülen viral bir zoonotik hastalıktır. Klinik olarak; ateş, halsizlik, yorgunluk, baş ağrısı, kızarıklık ve büyümüş lenf nodları ile kendini gösteren hastalık bir dizi tıbbi komplikasyona neden olabilir.

Maymun Çiçeği semptomları

M-Çiçeği döküntüleri, 1980 yılında Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından dünya çapında eradike edildiği ilan edilen çiçek hastalığının döküntülerine benzer. M-Çiçeği, çiçek hastalığından daha az bulaşıcıdır ve daha hafif seyirli bir tabloya neden olur. Semptomları genellikle 2-4 hafta süren ve kendi kendini sınırlayan M-Çiçeği ağır vakalara da yol açabilmektedir. Orta Afrika’daki vakalarda yüzde 10 ile en yüksek fatalite oranı saptanırken, Batı Afrika’da bu oran yüzde 1 olarak saptanmıştır. 2022 yılından sonra pandemik hale gelen formu ile bağışıklık sistemi normal kişilerde fatalite oranı binde 1’in altındadır.

Maymun Çiçeği ve çiçek hastalığı benzerliği

Çiçek hastalığına karşı kullanılan aşılar, M-Çiçeğine karşı da belirli oranda bir koruma sağlamaktadır. Çiçek hastalığının tedavisi için geliştirilen antiviral ajanlar, M-Çiçeği tedavisi için de kullanılmaktadır.

Maymun Çiçeği virüsünün doğal konağı

M-Çiçeği virüsüne duyarlı çeşitli hayvan türleri tanımlanmıştır. Bunlar; ip sincapları, ağaç sincapları, Gambiya keseli sıçanları, fındık fareleri, primatlar ve diğer türlerdir. M-Çiçeği virüsünün doğal seyri bugün için net olarak tanımlanabilmiş değildir. Kesin rezervuar(lar)ı ve doğada virüs dolaşımının nasıl olduğu henüz netlik kazanmamıştır. Bununla birlikte ön planda kemirgenlerin olduğu düşünülmektedir.

Maymun Çiçeği nasıl bulaşır?

Afrika koşullarında M-Çiçeği virüsünün hayvanlardan insana bulaşı, enfekte hayvanların kan, vücut sıvıları, deri veya mukoza lezyonları ile doğrudan temas veya ısırık yoluyla meydana gelebilir. Afrika’da; ip sincapları, ağaç sincapları, Gambiya keseli sıçanları, fındık fareleri, farklı maymun türleri ve diğerleri dahil olmak üzere birçok hayvanda M-Çiçeği virüsü enfeksiyonunun kanıtları bulunmuştur. Maymunlar ve insanlar tesadüfi konaklardır.

Maymun Çiçeği belirti ve bulgularına dikkat

M-Çiçeğinin kuluçka süresi, riskli temastan semptomların başlangıcına kadar olan süre, genellikle 6-14 gün olmakla birlikte 1-21 gün arasında değişebilir. Bir hayvan ısırığı veya tırmalaması öyküsü olan kişiler, dokunsal/temasla maruziyete sahip olanlardan daha kısa bir kuluçka süresine (13’e karşı 9 gün) sahip olabilir.

Maymun Çiçeği vaka tanımı

Ateş ile birlikte halsizlik, baş ağrısı, kas ağrısı, eklem ağrısı ve lenfadenopati bulgularından biri veya birkaçının olması. Şikayetlerinden önceki son 21 gün içerisinde M-Çiçeği hastalığı tanısı doğrulanmış birisi ile temas öyküsü. İkisinin birlikte varlığında; Cilt döküntüleri (makül, papül ya da aynı yaşta/dönemde olan veziküler veya püstüler lezyonlar), ülsere veya veziküler mukozal lezyonlar (ağız içi ve anüs dahil) varlığında klinisyen tarafından tıbbi hikâye (1a veya 1b ile uyumlu ya da yüksek riskli bölgeye seyahat öyküsü). Mukozal lezyonlar tek ya da çok sayıda olabilir; ağız içi, konjonktiva, üretra, penis, vajina veya anorektal bölgede bulunabilir.

Maymun Çiçeği kesin vaka tanısı

Olası vaka tanımına uyan kişiden alınan örnekte PCR (Polimeraz Zincir Reaksiyonu) pozitifliğinin tespit edilmesi.

Maymun Çiçeği riskinde yapılması gerekenler

Olası vaka tanımına uyan kişi cerrahi maske takmalıdır.

Sağlık personeli N95 maske, gözlük veya siperlik, eldiven ve önlük gibi kişisel koruyucu ekipman kullanmalıdır.

Klinik örnek alınmalıdır. (M-Çiçeği için en uygun teşhis örnekleri cilt lezyonlarından – vezikül kabuğunun üst kısmından veya veziküllerden ve püstüllerden gelen sıvıdan ve kuru kabuklardan elde edilir. Mümkün olduğunda biyopsi bir seçenektir.)

Hastalığa yakalanınca yapılması gerekenler

Kesin vaka ile karşılaşılması durumunda, standart enfeksiyon kontrol önlemleri tam olarak uygulanmalı, el hijyenine maksimum özen gösterilmeli ve vücut sıvıları ile temas ve yakın temas önlemleri de uygulanmalıdır.

M-Çiçeği Vaka Bildirim Formu doldurulmalı ve İl Sağlık Müdürlüğü Halk Sağlığı Hizmetleri Başkanlığı Bulaşıcı Hastalıklar Birimine gönderilmelidir.

Sağlık kurumları tarafından gönderilen M-Çiçeği Vaka Bildirim Formu İl Sağlık Müdürlüğü tarafından aynı gün içerisinde Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü (HSGM) Bulaşıcı Hastalıklar ve Erken Uyarı Dairesi Başkanlığı hsgm.erkenuyari@saglik.gov.tr elektronik posta adresine gönderilmelidir.

Vaka hastanede yatırılarak ya da şartların uygun olduğu, vakanın hastanede yatışının gerekmediği durumlarda evde günlük telefon kontrolü ile izole edilmelidir.

Hastane şartlarında izolasyon gerektiğinde; Hasta odası tek kişilik ve banyo-tuvaleti olan odalar şeklinde olmalıdır. Hasta odası hiçbir koşulda pozitif basınçlı olmamalıdır. Hasta odası standart temizlik yaklaşımı ile temizlenmeli, hasta başı malzemeleri ve hastanın bir metre mesafesindeki oda mobilyaları temizliğinde uygun dezenfektanlar tercih edilmelidir. Zorunlu haller dışında hasta odasına giriş ve çıkış sınırlandırılmalıdır. Hasta ziyaretine izin verilmemelidir. Zorunlu haller dışında hasta yanına refakatçi alınmamalıdır. Zorunluluk durumunda 1980
öncesi doğumlu, çiçek aşısı olduğu değerlendirilen, sağlıklı kişiler tercih edilebilir.

Evde izolasyon gerektiğinde; Kişi kendini bir odada izole etmelidir. Kişinin odasındaki kullanılan eşya, mobilya ve kişisel malzemeler oda dışına çıkarılmamalıdır. Hane halkı ile aynı odada bulunma süresi mümkün olduğu kadar kısa tutulmalı, var olan tüm olası lezyonları kıyafet ile kapalı olmalı, açıkta koltuk, sandalye, kanepe gibi ortak kullanımı söz konusu olabilecek eşya ile cilt temasının olmaması sağlanmalıdır. Kişi odada aynı sandalye, koltuk, kanepeyi kullanmalı, başkası tarafından bu eşyalar kullanılmamalıdır. Olası kullanımda standart temizlik malzemeleri ile temizlenmelidir. Mümkünse banyo ve tuvalet ayrılmalıdır. Mümkün olmadığı durumlarda tuvalet ve banyonun cilt ile temas etme olasılığı olan alanları en az yüzde 60 alkol içeren solüsyonlar kullanılarak veya çamaşır suyu (yüzde 1) ile temizlenmelidir. Bunlar bulunmuyorsa su ve
sabun ile temizlenmelidir. El hijyeni için yüzde 60 alkol içeren el antiseptikleri kullanılmalıdır. Bulunmayan durumlarda su ve sabun kullanılmalıdır. Ellerin gözle görünür şekilde kirli olması durumunda eller su ve sabunla yıkanmalıdır. Rutin temizlik için elektrik süpürgesi, tozun havaya kalkmasına neden olmayacak, ıslak temizlik şeklinde uygulanmalıdır. Temizliği yapan kişinin eldiven ve cerrahi maske kullanması önerilir. Kişinin cildi ile temas edebilecek kullanılmış iç çamaşırı, yatak çarşafı, yatak örtüsü, yastık kılıfı, havlu gibi tekstil ürünleri en az 60 derece sıcaklıkta yıkanmalıdır. Yıkama rutin deterjanlar ile gerçekleştirilebilir.

Hasta için kullanılan yatak çarşafı, örtü gibi (hastanın cilt lezyonları ile kontamine olabilecek) malzemeler hasta kullanımı sonrasında sıvı geçirimsiz poşet içerisine konularak diğer hastaların ürünlerinden ayrı olarak taşınmalı ve yıkanmalıdır. Süreçte görev alacak tüm personel standart önlemler ve riskli materyaller konusunda bilgilendirilmelidir.

Hasta odası standart temizlik yaklaşımı ile temizlenmeli, hasta başı malzemeleri ve hastanın bir metre mesafesindeki oda mobilyaları temizliğinde uygun dezenfektanlar tercih edilmelidir.

Hastanın naklinde kullanılan ambulanslar için Hastane Öncesi Acil Sağlık Hizmetlerinde Enfeksiyon Hastalıklarından Korunma Rehberi kullanılmalıdır.

Maymun Çiçeği tedavisi

Kesin olmamakla birlikte bazı antivirallerin (tekovirimat, brinsidofovir, sidofovir) M-Çiçeğinde etkili olabileceği belirtilmektedir. Randomize kontrollü çalışmalarda mevcut ajanların etkisi gösterilmemiştir ancak gerçek hayattaki olgu kontrol çalışmalarında anektodal olarak fayda sağladığına dair veriler bulunmaktadır.

M-Çiçeği için semptomları hafifletmek, komplikasyonları yönetmek ve uzun vadeli sekelleri önlemek için klinik bakım ve destekleyici tedavi verilmelidir. Lezyon bölgesine göre sıcak su banyoları, ağrı kesiciler, laksatifler, orofaringeal antiinflamatuarlar ve ağrı kesiciler gerektiğinde kullanılabilir. Ağır palyasyonu hastalık yönetiminin temel hedefidir. Sekonder bakteriyel enfeksiyonlar etkene özgü ve uygun şekilde tedavi edilmelidir. Takip sırasında nadiren ensefalit, miyokardit gibi durumlar gözlenebilir. Bunların tedavisinde olgu bazlı değerlendirme yapılması önerilir.

Maymun Çiçeği aşısı

Çiçek hastalığına karşı aşının rutin uygulandığı dönemde çiçek aşısıyla aşılananlarda, çiçek aşısının M-Çiçeğini önlemede yaklaşık yüzde 85 oranında etkili olduğu gözlemsel birkaç çalışmayla kanıtlanmıştır. Bu nedenle daha önce çiçek aşısı olanlar hastalığı daha hafif geçirebilir ya da hastalıktan korunabilirler. Çiçek hastalığına karşı önceden aşı yapıldığının göstergesi olarak ön kol üst kısmındaki aşı izi kabul edilebilir.

Artık günümüzde çiçek aşıları klinik kullanıma sunulmuş durumda değildir. Modifiye edilmiş atenüe aşı virüsüne (Ankara suşu) dayalı yeni bir aşı, 2019’da M-Çiçeğinin önlenmesi amacı ile ABD Gıda ve İlaç Ajansı (FDA) ve Avrupa İlaç Ajansından (EMA) kullanım onayı almıştır. Bununla birlikte aşı kısıtlı olarak ulaşılabilir durumdadır. Klinik kullanımı iki doz (deri altına) şeklindedir.

Ne olmuştu?

Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nden Afrika’ya hızla yayılan maymun çiçeği virüsünün önceki gün İsveç’te tespit edilmesiyle Avrupa’da da ilk vakaya rastlandı. İsveç’in ardından Pakistan’da da en az bir vaka kaydedildiği duyuruldu. Hastalığın küresel düzeyde yayılmasından endişe duyuluyor.

Bu Habere Dikkat!! Sağlık Bakanlığı maymun çiçeği hastalığı için rehber yayımladı yazısı ilk önce Flaş Haberler Son Dakika - Güncel Haberler - Haber Duyur üzerinde ortaya çıktı.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, maymun çiçeği virüsünün (Mpox) Afrika ve diğer bölgelerde daha fazla uluslararası yayılma potansiyeli olasılığı karşısında DSÖ tarafından düzenlenen Acil Durum Komitesi toplantısının ardından değerlendirmelerde bulundu.

Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nde maymun çiçeği virüsüyle ilgili vakaların 10 yıldan uzun süredir bildirildiğini kaydeden Ghebreyesus, her yıl bildirilen vaka sayısında istikrarlı artışın yaşandığını belirtti.

Ghebreyesus, “Geçtiğimiz yıl bildirilen vaka sayısı önemli ölçüde arttı. Bu yıl şu ana kadar bildirilen vaka sayısı 14 binden fazla. Hastalıkla ilgili 524 ölüm yaşandı ve geçen yılın toplamını çoktan aştı” ifadelerini kullandı.

Geçen hafta Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve Afrika’daki diğer ülkelerde maymun çiçeği vakalarındaki artışı değerlendirmek için Uluslararası Sağlık Tüzüğü kapsamında bir Acil Durum Komitesi toplayacağını duyurduğunu aktaran Ghebreyesus, “DSÖ Acil Durum Komitesi bugün toplandı ve bana durumun uluslararası öneme sahip bir halk sağlığı acil durumu oluşturduğu tavsiye görüşünü bildirdi. Bu tavsiyeyi kabul ettim” dedi. Ghebreyesus, komitenin tavsiyesinin, Afrika Birliği’nin dün Afrika ülkelerinde hızla yayılan maymun çiçeği virüsüne karşı kıta çapında halk sağlığı için acil durum ilan etmesiyle uyumlu olduğunu dile getirdi.

Maymun Çiçeği: Tanım, Bulaşma Yolları ve Korunma Yöntemleri

1. Maymun Çiçeği Nedir?

Maymun çiçeği, Monkeypox virus (MPXV) adı verilen bir virüsün neden olduğu nadir bir viral enfeksiyondur. İlk olarak 1958 yılında, araştırma laboratuvarlarında kullanılan maymunlarda keşfedildiği için bu isim verilmiştir. Ancak virüsün doğal taşıyıcıları kemirgenler ve küçük memelilerdir. İnsanlarda ilk kez 1970 yılında Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nde tespit edilmiştir. Hastalık, çiçek hastalığına benzer, ancak daha hafif seyreden bir enfeksiyon olarak bilinir.

2. Maymun Çiçeği Nasıl Bulaşır?

Maymun çiçeği virüsü, enfekte hayvanlardan insanlara ve enfekte insanlardan diğer insanlara bulaşabilir. Bulaşma yolları şunlardır:

Hayvanlardan İnsana Bulaşma: Maymun çiçeği, enfekte hayvanların ısırması, tırmalaması veya vücut sıvılarıyla temas yoluyla bulaşabilir. Ayrıca enfekte hayvanların eti veya dokusuyla doğrudan temas da risk oluşturur.

İnsandan İnsana Bulaşma: İnsandan insana bulaşma daha nadir olmakla birlikte mümkündür. Bulaşma yolları arasında uzun süreli yüz yüze temas, cilt lezyonlarıyla doğrudan temas, kontamine eşyalar (giysi, yatak takımı) ve solunum yolu ile bulaş bulunur. Bu bulaşma genellikle aile üyeleri veya sağlık çalışanları gibi yakın temas halinde olanlar arasında görülür.

Solunum Yoluyla Bulaşma: Virüs, büyük solunum damlacıkları yoluyla da bulaşabilir. Ancak bu tip bulaşma için genellikle uzun süreli yüz yüze temas gereklidir, bu da virüsün diğer solunum yolu virüslerinden daha az bulaşıcı olduğu anlamına gelir.

3. Maymun Çiçeği Belirtileri Nelerdir?

Maymun çiçeği enfeksiyonu, genellikle maruziyetten 5 ila 21 gün sonra ortaya çıkan grip benzeri belirtilerle başlar. Bu belirtiler şunları içerebilir:

Yüksek ateş

Baş ağrısı

Kas ağrıları

Yorgunluk

Lenf bezlerinde şişlik (lenfadenopati)

Bu grip benzeri belirtilerden birkaç gün sonra, genellikle yüz bölgesinde başlayan ve vücudun diğer bölgelerine yayılan döküntüler görülür. Döküntüler, sıvı dolu kabarcıklara ve ardından kabuklanan yaralara dönüşür. Hastalık genellikle 2 ila 4 hafta sürer ve çoğu kişi tamamen iyileşir.

4. Maymun Çiçeğinden Korunma Yöntemleri

Maymun çiçeği virüsünden korunmak için alınabilecek bazı önlemler şunlardır:

Hayvan Temasından Kaçınma: Endemik bölgelerde yabani hayvanlarla temastan kaçınmak, özellikle de hasta veya ölü hayvanlarla temas etmemek önemlidir.

Kişisel Hijyen: Ellerinizi düzenli olarak sabun ve suyla yıkamak, enfekte insanlarla veya hayvanlarla temastan sonra hijyenik önlemler almak bulaşma riskini azaltabilir.

Koruyucu Giysiler Kullanma: Sağlık çalışanları ve risk altında olan diğer kişiler, kişisel koruyucu ekipmanlar (maske, eldiven, önlük) kullanarak kendilerini koruyabilirler.

Aşılar: Çiçek hastalığına karşı kullanılan aşılar, maymun çiçeği virüsüne karşı da kısmen koruyucudur. Ancak aşı genellikle sadece yüksek risk gruplarına önerilir.

Sonuç

Maymun çiçeği, çiçek hastalığına benzer bir hastalık olsa da daha hafif seyreden ve genellikle kendiliğinden iyileşen bir enfeksiyondur. Yine de, bu hastalıkla ilgili bilgi sahibi olmak ve uygun korunma önlemlerini almak, enfeksiyon riskini azaltmada önemlidir. Özellikle virüsün yaygın olduğu bölgelerde dikkatli olunması, hastalığın kontrol altında tutulmasına yardımcı olacaktır.

Dünya Sağlık Örgütü, maymun çiçeği salgını nedeniyle ‘küresel acil durum’ ilan etti yazısı ilk önce Flaş Haberler Son Dakika - Güncel Haberler - Haber Duyur üzerinde ortaya çıktı.